Publiczne wydatki na ochronę zdrowia w Polsce rosną w szybkim tempie, jednak nie przekłada się to na poprawę dostępności świadczeń. Najnowsze dane z projektu Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia pokazują, że mimo wzrostu nakładów system wciąż mierzy się z istotną luką finansową oraz rosnącymi kolejkami pacjentów. W perspektywie 2027 roku skala wyzwań może się jeszcze zwiększyć.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaką lukę finansową w ochronie zdrowia prognozuje się do 2027 r. i jakie są jej przyczyny.
- Jak kształtują się wydatki na zdrowie w Polsce w 2026 r. i jak są liczone względem PKB.
- Jak Polska wypada na tle UE pod względem nakładów na zdrowie.
- Jak rosnące wydatki wpływają na dostępność świadczeń i kolejki pacjentów.
Wydatki rosną, ale nie osiągają poziomu realnego
Zgodnie z aktualnymi prognozami, w 2026 r. publiczne wydatki na zdrowie wyniosą 250,4 mld zł. To o 23,8 mld zł więcej niż rok wcześniej. W relacji do prognozowanego PKB (4152,5 mld zł) daje to poziom 6,03% PKB.
Jednocześnie obowiązujący mechanizm ustawowy oparty na zasadzie t-2 pozwala formalnie wykazać wyższy poziom – 6,85% PKB, liczony względem PKB z 2024 r. (3653,4 mld zł). Minimalny próg ustawowy na 2026 r. wynosi 6,80% PKB.
Rozbieżność między rzeczywistym poziomem wydatków a ustawową metodologią pokazuje, że formalne spełnienie wymogów nie oznacza faktycznego osiągnięcia zakładanego poziomu finansowania.
2027 rok: rośnie presja na dodatkowe środki
Zgodnie z ustawą, w 2027 r. wydatki publiczne na zdrowie powinny osiągnąć 7% PKB. Przy obecnych prognozach oznacza to konieczność zwiększenia nakładów do co najmniej 307,2 mld zł.
W ujęciu ustawowym minimalny poziom wynosi 272,6 mld zł, jednak przy obecnych parametrach systemu finansowania można oczekiwać wydatków na poziomie 264,6 mld zł. To oznacza wyraźną lukę finansową.
Z danych wynika:
- 38 mld zł wzrostu wydatków jest już zabezpieczone
- brakujące 8 mld zł trzeba pozyskać poprzez zmiany w składce lub większe wsparcie budżetowe
- aby realnie osiągnąć poziom 7% PKB, konieczne byłoby aż 42,6 mld zł dodatkowych środków
Polska nadal poniżej średniej UE
Według danych Eurostatu, Polska zwiększyła wydatki publiczne na zdrowie z 4,8% PKB w 2022 r. do 6,27% w 2024 r. To jeden z największych wzrostów w UE w tym okresie. Mimo tego dystans do średniej unijnej pozostaje wyraźny. W 2023 r. wynosiła ona 8,03% PKB.
Jeszcze większe różnice widać w przeliczeniu na mieszkańca:
- Polska: 1699 EUR
- UE: 3089 EUR
W parytecie siły nabywczej:
- Polska: 2073 PPS
- UE: 3089 PPS
Rosnące wydatki nie poprawiają dostępności
Jednym z najbardziej niepokojących wniosków jest brak przełożenia rosnących nakładów na dostępność świadczeń. Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich, zwrócił uwagę:
Okres od 2022 roku to czas ich bezprecedensowego wzrostu – średnio aż o 0,7-0,8 pkt. proc. rocznie! Tylko w latach 2022-2024 nakłady zwiększyły się z 4,8% do 6,3% PKB – napisał w mediach społecznościowych.
Jednocześnie wskazał na równoległe pogorszenie dostępności świadczeń, szczególnie w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.
Między I kw. 2022 a I kw. 2024:
- liczba pacjentów pilnych w kolejce wzrosła o 71%
- mediana czasu oczekiwania wydłużyła się o 108%
Kolejki w AOS i leczeniu szpitalnym nadal rosną
Dane NFZ za III kwartał 2025 r. potwierdzają utrzymujące się problemy.
Ambulatoryjna opieka specjalistyczna
- 776,5 tys. pacjentów pilnych (+14,4% r/r)
- mediana czasu oczekiwania: 57,5 dnia (+21,4% r/r)
Największe kolejki:
- rehabilitacja lecznicza dzienna – 75,1 tys.
- chirurgia urazowo-ortopedyczna – 73,4 tys.
- neurologia – 71,3 tys.
Najdłuższe czasy oczekiwania:
- poradnia chorób tarczycy – 244,6 dnia
- neurochirurgia – 184,5 dnia
Leczenie szpitalne
- 119,1 tys. pacjentów pilnych (+16,1% r/r)
- mediana czasu oczekiwania: 21 dni
Najdłuższe oczekiwanie:
- leczenie oparzeń – 228 dni
- otorynolaryngologia dziecięca – 83 dni
W dłuższej perspektywie – od I kwartału 2022 roku:
- liczba oczekujących wzrosła o 41%
- mediana czasu oczekiwania wzrosła o 141%
Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia – nowe narzędzie analityczne
Przedstawione dane pochodzą z projektu Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia realizowanego przez Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE).
Projekt agreguje dane z:
- planów finansowych NFZ
- ustawy budżetowej
- funduszy celowych
Celem jest zwiększenie przejrzystości finansowania systemu i umożliwienie bieżącej analizy trendów.
Główne wnioski
- W 2026 r. wydatki na zdrowie wyniosą 250,4 mld zł, co daje 6,03% PKB – poniżej poziomu wynikającego z realnych potrzeb systemu.
- Do 2027 r. luka finansowa może sięgnąć 42,6 mld zł, jeśli celem ma być rzeczywiste osiągnięcie poziomu 7% PKB.
- Polska nadal pozostaje poniżej średniej UE – zarówno w relacji wydatków do PKB (8,03% UE), jak i per capita.
- Rosnące nakłady nie poprawiają dostępności świadczeń – liczba pacjentów pilnych i czas oczekiwania systematycznie rosną.
Źródło:
- http://calpe.pl/monitor/
