Fundacja na rzecz Nauki Polskiej zainaugurowała działalność dziesięciu nowych centrów doskonałości wyłonionych w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB). Łączna wartość finansowania przekracza 300 mln zł i pochodzi z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Projekty koncentrują się na kluczowych sektorach nowoczesnej gospodarki – od medycyny precyzyjnej i biotechnologii, przez sztuczną inteligencję i technologie kwantowe, po detektory dla astrofizyki. Celem jest skrócenie drogi od odkrycia naukowego do wdrożenia przemysłowego poprzez tworzenie prototypów i demonstratorów gotowych do komercjalizacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie obszary technologiczne obejmuje finansowanie przekraczające 300 mln zł oraz które sektory uznano za priorytetowe dla nowoczesnej gospodarki.
- Na czym polega program Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB) i w jaki sposób łączy badania podstawowe z wdrożeniami przemysłowymi.
- Jakie konkretne projekty rozpoczynają działalność – od medycyny precyzyjnej i terapii genetycznych po technologie kwantowe i nanofotonikę.
- Jakie znaczenie mają nowe centra doskonałości dla suwerenności technologicznej i konkurencyjności Polski w perspektywie europejskiej.
Strategiczne wsparcie dla przełomowych technologii
Każde z dziesięciu centrów otrzyma około 30 mln zł finansowania. Środki zostaną przeznaczone na budowę międzynarodowych zespołów badawczych, rozwój infrastruktury oraz realizację projektów o wysokim potencjale wdrożeniowym. Zakres tematyczny obejmuje m.in.:
- optymalizację zużycia energii w procesach przemysłowych,
- wzrost wydajności transmisji danych i integrację systemów AI,
- zwiększenie precyzji prognoz środowiskowych,
- opracowanie nowej generacji narzędzi diagnostycznych w medycynie.
Jak podkreśla prof. Krzysztof Pyrć, Prezes Zarządu Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej:
W działaniach kierujemy się naszym mottem: wspierać najlepszych, aby mogli stać się jeszcze lepsi. Wyszukujemy talenty i na różne sposoby pomagamy im rosnąć w nauce. Dlatego w historii Fundacji zbudowaliśmy wiele dróg rozwoju: od tworzenia centrów doskonałości, przez mobilność międzynarodową, po powroty do kraju.
Jednocześnie zaznacza:
Jednocześnie dbamy o to, by finansowane badania odpowiadały na priorytetowe kierunki rozwoju technologicznego i społecznego kraju. Naukowcy wspierani przez Fundację prowadzą badania w szerokim spektrum obszarów, należą do nich m.in. medycyna, biotechnologia, nowe materiały, technologie kwantowe, sztuczna inteligencja czy badanie kosmosu. Zależy nam, aby kolejne pokolenia badaczek i badaczy budowały potencjał Polski – naukowy, technologiczny i gospodarczy.
Od nanofotoniki po terapie genetyczne – przegląd projektów
Nowe centra obejmują szerokie spektrum zaawansowanych dziedzin nauki i technologii.
Nanofotonika i materiały przyszłości
ENSEMBLE3, kierowane przez prof. Dorotę Pawlak, rozwija kryształy fotoniczne, ultraszybkie detektory oraz technologie konwersji energii słonecznej i produkcji wodoru. Projekt buduje pełny łańcuch wartości – od wzrostu kryształów po demonstratory technologiczne.
Molekularne memrystory i memcomputing
Projekt CKCOM pod kierunkiem prof. Daniela Gryko koncentruje się na organicznych memrystorach molekularnych. Celem jest tworzenie energooszczędnych układów łączących pamięć i przetwarzanie informacji, co może znacząco ograniczyć koszty energetyczne systemów AI.
Sztuczna inteligencja dla nauk o życiu
Centrum Godnej Zaufania Sztucznej Inteligencji dla Nauk o Życiu, prowadzone przez prof. Pawła Dłotko, rozwija metody AI umożliwiające ocenę wiarygodności predykcji, m.in. w analizie sygnałów EEG i wspomaganiu decyzji medycznych.
Obliczenia kwantowe i technologie hybrydowe
COWK oraz QLAB budują fundamenty praktycznego wykorzystania efektów kwantowych w zastosowaniach przemysłowych. Projekty koncentrują się na skalowalności, energooszczędności i integracji z istniejącą infrastrukturą cyfrową.
Terapie chorób genetycznych i neurologicznych
Projekt TREAT-EXP opracowuje terapie dla chorób wynikających z ekspansji powtórzeń nukleotydowych w genach. Z kolei P4Health bada rolę astrocytów w chorobach neurodegeneracyjnych i rozwija biomarkery stratyfikacji pacjentów.
Nowe półprzewodniki i optyka włóknista
GaN-Unipress rozwija technologie oparte na azotku galu (GaN) dla energoelektroniki i fotoniki. SOWA tworzy nanostrukturyzowane światłowody typu free-form dla systemów laserowych i czujników.
Technologie detekcji dla astrofizyki
Astrocent buduje systemy detekcji światła i jonizacji wykorzystywane w badaniach nad ciemną materią i falami grawitacyjnymi, z potencjalnym zastosowaniem w medycynie i monitoringu środowiska.
Program MAB – model łączący naukę i wdrożenia
Działanie Międzynarodowe Agendy Badawcze (MAB) skierowane jest do wybitnych naukowców z Polski i zagranicy, którzy tworzą wyspecjalizowane centra badawcze w kraju. Projekty łączą badania na najwyższym światowym poziomie z realnym potencjałem wdrożeniowym.
W dotychczasowych naborach MAB przyznano finansowanie 19 projektom o łącznej wartości ponad 580 mln zł, co potwierdza skalę i strategiczne znaczenie programu.
Znaczenie dla gospodarki i suwerenności technologicznej
Nowe centra mają nie tylko rozwijać przełomowe technologie, ale również budować długoterminową konkurencyjność Polski w obszarach takich jak medycyna precyzyjna, AI, technologie kwantowe czy zaawansowane materiały.
Kluczowym elementem jest skrócenie ścieżki od badań podstawowych do demonstratorów przemysłowych. To podejście wpisuje się w europejską strategię wzmacniania suwerenności technologicznej oraz budowy kompetencji w sektorach wysokiej wartości dodanej.
Główne wnioski
- Dziesięć centrów doskonałości otrzyma łącznie ponad 300 mln zł z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), po około 30 mln zł na każdy projekt.
- Zakres tematyczny obejmuje medycynę precyzyjną, sztuczną inteligencję, technologie kwantowe, zaawansowane materiały i astrofizykę, co odzwierciedla strategiczne kierunki rozwoju gospodarki.
- Program MAB przyznał dotychczas środki 19 projektom o łącznej wartości ponad 580 mln zł, budując trwały ekosystem centrów badawczych o międzynarodowym potencjale.
- Celem jest skrócenie drogi od odkrycia do wdrożenia poprzez tworzenie prototypów i demonstratorów technologii gotowych do transferu do przemysłu.
Źródło:
- https://www.fnp.org.pl/aktualnosci/ponad-300-mln-zl-na-rozwoj-przelomowych-technologii-dziesiec-centrow-doskonalosci-rozpoczyna-dzialalnosc-w-polsc
